Stedenband Tilburg Same Tanzania

Personele uitwisseling als basis voor ontwikkelingssamenwerking
De Stichting Maria voor Anderen van het Tweestedenziekenhuis in Tilburg heeft sinds 1996 een vriendschappelijke band met het District Hospital (SDH) in Same, Tanzania. Vrijwilligster van de Tanzania werkgroep en verpleegkundige Mirjam Heinsbroek legde de basis voor deze intensieve samenwerking. Zij werkte destijds een aantal maanden in Same, gesteund door de Tanzania werkgroep en de Stichting Maria voor Anderen. Het ziekenhuis verkeerde op dat moment in een erbarmelijke staat. De daken lekten, ramen waren stuk, de funderingen waren verzakt, de afwatering was slecht, de bedden zonder matrassen; kortom geen ideale plaats om ziek te zijn.

Begin 2000 ontving de Stichting Maria voor Anderen een hulpvraag van het Bisdom van Same en het management van het Same District Hospital om het ziekenhuis op te knappen. Er werd een groot renovatieplan gestart, dat nu, in 2007, bijna is afgerond. De verloskundige afdeling, het gebouw voor moeder- en kindzorg, de polikliniek, de operatiekamer en de mannenzaal werden gerenoveerd. Nu zijn het mortuarium, de chirurgische afdeling en de vrouwenzaal aan de beurt. In tegenstelling tot vorige jaren steunt nu ook de District Council de renovatie. Per slot betreft het een regionaal ziekenhuis dat valt onder de verantwoordelijkheid van de Council. Na vele jaren is ook (eindelijk) de lang gekoesterde kantine opgeleverd. Een plan voor structureel onderhoud aan gebouwen en voorzieningen moet nog worden uitgewerkt.

Uitwisseling verpleegkundigen
In 1999 is gestart met een verpleegkundig ‘exchange programme’.   Elk jaar stelt het TweeSteden ziekenhuis twee verpleegkundigen in de gelegenheid om kennis te maken met het ziekenhuis in Same. Door middel van stages over en weer wordt het personeel van de beide ziekenhuizen niet alleen een unieke persoonlijke ervaring geboden, maar wordt tevens de communicatie tussen de beide ziekenhuizen onderhouden en verbeterd en kunnen de lopende projecten direct in hun uitvoering ter plaatse gevolgd worden. Eind 2001 zijn ook de beide opleidingen die de meeste verpleegkundigen leveren aan de beide ziekenhuizen bij de samenwerking betrokken: de verpleegkunde-opleiding van het ROC-Midden Brabant en de Public Health nursing school-B in Same. Sinds 2002 gaan ook verpleegkundigen uit Same naar Tilburg, waar zij stage lopen op diverse afdelingen van het TweeSteden ziekenhuis. Deze stages worden als zeer leerzaam beschouwd, zeker omdat de verpleegkundigen met de opgedane ervaringen weer aan de slag kunnen in hun eigen ziekenhuis in Tanzania. De stages duren zo'n 3 tot 5 maanden. Meer hierover>

De plannen en wat er al bereikt is
Het bisdom beheert voor de Stichting Maria voor Anderen het sponsorgeld. In werkbezoeken wordt bekeken hoe dit gebruikt kan worden. Zo bleek dat zowel de verpleegafdelingen als de O.K. met S.E.H. en de rest van de gebouwtjes, hard aan renovatie toe waren. De kraamafdeling is inmiddels opgeknapt en ook de afdeling moeder- en kindzorg is onder handen genomen.
Nu is men begonnen de gehele infrastructuur rond het ziekenhuis. De architect die al eerder betrokken was bij de renovatie van het ziekenhuis heeft nu een plan gemaakt om het terrein aan te pakken. Zo wordt het waterbeheer gekanaliseerd, het parkeerterrein vergroot en de waterafvoer van met name de toiletten vernieuwd. Daarna moet nog het dak van het mortuarium gerepareerd worden. De kinderafdeling ziet er nu best goed uit, maar er zijn nog genoeg andere projecten.
Op dit moment wordt hard gewerkt aan de inrichting van de operatiekamer. Hierbij wordt ondermeer gekeken naar de mogelijkheden van de anesthesie. Als de narcosegasvoorziening op peil gebracht is en het personeel er klaar voor is, is de weg vrij om medische missies te organiseren en het geheel door middel van ‘training on the job’ op een hoger plan te brengen.
Er is contact gelegd met het ROC (regionaal opleidingscentrum) en AZV (artsen zonder vakantie) om eventueel in de toekomst meer samen te werken. Door deze samenwerking is het in de toekomst mogelijk om verpleegkundige en medische missies uit te breiden. 
 

De nieuwe polikliniek

Een verslag van eerdere stagiaires
Frans van Bommel, anesthesie-medewerker op de operatie-afdeling was de tiende persoon die de eer te beurt viel om de omstandigheden in het Same District Hospital van dichtbij mocht meemaken. Hij liep stage van 7 mei tot eind augustus 2005. Na een goede voorbereiding, een hele serie vaccinaties en heel veel “goede reis en maak er wat van” van familie, vrienden en collega’s vertrok hij naar Kilimanjaro International Airport. Hieronder zijn relaas:

Ik, maar ook mijn vrouw en kinderen, had het er wel even moeilijk mee, maar zij zouden de laatste drie weken van mijn verblijf ook naar Tanzania komen voor een vakantie, dus dat was in ieder geval iets leuks om naar uit te kijken. Behalve mijn eigen bagage stonden in het vrachtruim van het vliegtuig ook nog eens drie grote dozen met onder andere een monitor met toebehoren voor de operatiekamer, diverse anesthesiologische benodigdheden en medische boeken. Deze vracht kon geregeld worden via Piloten zonder Grenzen, een organisatie bestaande uit voornamelijk piloten, die kosteloos humanitaire hulpmiddelen vervoert naar ontwikkelingslanden.

Holland House
Na een voorspoedige reis werd er op KIA wat moeilijk gedaan over de extra pakketten die ik bij me had, maar gelukkig was daar Norbert Mchomvu, die mij en al mijn bagage veilig door de douane loodste. Norbert is de contactpersoon tussen de beide ziekenhuizen en het is onbetaalbaar zoveel als hij doet om van alles te regelen en het de Nederlandse gasten naar de zin te maken. Hij bracht mij naar mijn verblijf voor de komende drie maanden: het Diocese van Same, op loopafstand van het ziekenhuis. Het gastenverblijf van het Diocese is inmiddels omgedoopt tot ‘Holland House’. Bij bisschop Koda en de priesters kan ik ook iedere morgen, middag en avond aanschuiven aan tafel, dus kost en inwoning zijn goed geregeld.

Werkdoelen
Je werkt in het ziekenhuis van Same in principe op alle afdelingen mee, maar voornamelijk op je ‘eigen’ afdeling. Mijn doelen lagen voornamelijk op mijn werkterrein en vakgebied: de operatiekamer en de anesthesie. In dezelfde tijd dat ik in Same zou zijn, zou de nieuwe operatiekamer opgeleverd worden die door een Tanzaniaanse aannemer met geld uit Tilburg gebouwd was. Ik moest de mensen met raad en daad terzijde staan tijdens de verhuizing en ik moest daarna inventariseren aan welke apparatuur en andere hulpmiddelen zij het meest behoefte hadden voor de inrichting van de operatiekamer. Ook moest ik de projecten van mijn voorgangers evalueren en eventueel weer een beetje ‘oppoetsen’.

Malaria
Iedere morgen om half 8 is er in het kantoortje van Mr. Sailo, het hoofd verplegingsdienst, de overdracht van de nachtdienst naar de dagdiensten. Het Same District Hospital heeft een mannen-, vrouwen- en kinderafdeling en een kraamafdeling. Het patiëntenaantal van het ziekenhuis varieert tussen de 50 en 90 per dag. De kraamafdeling en andere activiteiten die daar mee samenvallen, zoals de voorlichting aan a.s. moeders, vormen het grootste deel van de patiëntenpopulatie.
Een groot deel van de patiënten komt omdat ze ziek zijn vanwege malaria, deze ziekte staat dan ook boven aan het rijtje met meest voorkomende ziektes en is doodsoorzaak nummer één. Op het ziekenhuisterrein staat ook een gebouw waar onderzoek naar malaria wordt gedaan.
Ook AIDS wordt een steeds groter probleem. Ruim 10% van de mensen die zich vrijwillig laten testen is HIV-positief, dus het werkelijke aantal zal wel een stuk hoger liggen. Binnenkort start het ziekenhuis met de behandeling van AIDS, een aantal mensen is daarvoor onlangs naar Dar-es-Salaam geweest voor een 3-weekse cursus. Het is een vrij ingewikkelde behandeling die een goede (laboratorium)diagnostiek en een goede kennis van de anti-retrovirale middelen vereist.
Een ander probleem waar ze hier mee kampen is dat veel mensen, vooral uit de kleine dorpen in de heuvels, als ze ziek zijn eerst naar een traditionele kruidendokter gaan. Vaak helpt dit natuurlijk niet en komen ze alsnog naar het ziekenhuis. Ik heb meegemaakt dat er een meisje van 8 jaar stierf aan de gevolgen van een intoxicatie na het innemen van lokale kruiden.

Op de OK werken 2 anesthesie-verpleegkundigen, 4 operatieassistenten en een aantal poli-assistentes. Soms verveelde ik me een beetje, ze hebben geen dagvullend programma en het gazen vouwen had ik ook al snel door. s-Morgens zijn er meestal wel een aantal patiënten voor een eerste-hulp behandeling, zoals een wond hechten of gips aanleggen. Operaties zijn er niet zo veel, gemiddeld zo'n 30 per maand, het merendeel keizersnede en blindedarmoperaties. Sterilisaties bij vrouwen doen ze hier ook, maar alleen met wat lokale verdoving: niet zo leuk om te zien. De eenvoudige fracturen worden hier gereponeerd en gegipst, de complexere worden doorgestuurd naar Moshi.

Tandarts
Ook heb ik gezien dat de tandartsstoel uit Nederland bij iedere behandeling wordt gebruikt, evenals de apparatuur voor het vullen van kiezen. Het probleem is dat mensen pas naar de tandarts gaan als ze heel veel pijn hebben. Vaak is de tand of kies dan al zo rot dat trekken de enige mogelijkheid is. Hiervoor moet de patiënt dan 1000 Tsh (70 eurocent) betalen, contant afrekenen graag. Vullen kost 3000 Tsh, dus vaak laat men dan ook liever trekken omdat dat goedkoper is en dan ben je er ook meteen vanaf!

Verhuizing
Het heeft wat tijd en moeite gekost, maar we zijn uiteindelijk toch overgehuisd naar de nieuwe OK. Er was niets voorbereid en de verhuizing verliep dan ook een beetje chaotisch. We kwamen er bijv. achter dat de stekker van het zuigapparaat niet paste op de stopcontacten en dat de operatielamp veel te laag hing. Maar uiteindelijk heeft alles toch zijn plaats gekregen. De nieuwe OK is een grote vooruitgang: een stuk ruimer, veel meer licht en een betere afscheiding van de niet-steriele ruimtes. Eerst wordt nu de oude OK gerenoveerd, daar komen straks de 'eerste hulp', de kleedruimtes en het washok met de sterilisator. Tot die tijd is het dus nog een beetje improviseren.
Het verbeteren van de steriliteit op de OK was één van mijn belangrijkste doelen. Het is niet zozeer dat zij de kennis niet hebben of niet willen veranderen, maar vaak ontbreken de middelen en het is ook een attitudeprobleem dat samenhangt met de cultuur. En dat is niet zo gemakkelijk te veranderen.

Meer dan het ziekenhuis
Ik heb meegegeten bij mensen thuis, veel rondgewandeld, ik ging met priesters mee naar hun parochies in de heuvels, bracht patiënten mee weg naar het ziekenhuis in Moshi, ging met Norbert mee naar Mbwambo en Lushoto. Met een Duitse priester bezocht ik een afgelegen Maasaidorp. En natuurlijk waren de safari met mijn gezin en de strandvakantie op Zanzibar onvergetelijk. Al met al: een geweldige ervaring die voor herhaling vatbaar is.

Het verslag van Loes Buijs
In het najaar van 2004 liep Loes Buijs stage in het Same District Hospital. Ze startte haar stage ook op de operatiekamer. De meest voorkomende operatie is hier de keizerssnede. Er worden niet vaak operaties gedaan, omdat de mensen voor de grote operaties naar Moshi gaan. Er is verder nog een minor theatre, waar de kleine handelingen worden verricht. Wat het meeste voorkomt is gipsen (met behulp van wc-papier, geweldig toch?), wondverzorging, kleine hechtingen plaatsen en inwendig onderzoek bij vrouwen. Daarna volgde de kraamafdeling/neonatologie. Deze afdeling is al gerenoveerd en het verschil kun je wel merken, vooral de vloeren, plafonds en muren. Er zijn zelfs twee badkamers binnen de afdeling. Maar de verloskamer is nog een klein hokje met twee bedden met plastic zeiltjes erover. De babies liggen bij hun moeders in 1 bed, zijn gewikkeld in een kanga (doek) en dragen geen luiers. Ook de vroeggeboorten (6 t/m 8 maanden zwangerschap) komen op deze afdeling terecht. In de laatste maand werkte Loes op de afdeling kindergeneeskunde. Er liggen hier kinderen van 0-10 jaar. De meesten hebben malaria, pneumonie, gastro-enteritis of fracturen. Als er twee uit hetzelfde gezin komen, dan worden ze in hetzelfde bed gelegd.